Ch3Thailand Logo

“สมุดข่อยปาฏิโมกข์” งานหัตถกรรมสืบสานมรดกแผ่นดิน

เปิดอ่านแล้ว 3,157 ครั้ง

สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ร่วมกับศูนย์ศิลปาชีพเกาะเกิด จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และศูนย์ศิลปาชีพสีบัวทอง จังหวัดอ่างทอง จัดสร้าง “สมุดข่อยปาฏิโมกข์” ซึ่งเป็นหนึ่งในชุดประกอบ “เครื่องสังเค็ด” ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช โดยมีความพิเศษคือการใช้ต้นข่อยเป็นวัตถุดิบในการทำกระดาษ ที่สำคัญยังได้รับความรู้วิธีทำกระดาษข่อยจากทายาทตระกูลเก่าแก่ ซึ่งทำกระดาษข่อยมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5  อีกทั้งยังมีการ “บันทึกปาฏิโมกข์” หรือการเขียนพระธรรมวินัยของพระสงฆ์ลงบนสมุดข่อย ซึ่งยึดตามต้นแบบ “สมุดปาฏิโมกข์” อันเก่าแก่ของวัดบวรนิเวศวิหาร พระอารามหลวงชั้นเอกที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงผนวชและเสด็จประทับจำพรรษาเมื่อปี พ.ศ. 2499

ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช 2542 ระบุว่า “สังเค็ด” หมายถึง ทานวัตถุ มีตู้พระธรรม โต๊ะหมู่บูชา เป็นต้น ที่เจ้าภาพจัดถวายพระสงฆ์ ภิกษุผู้เทศน์ หรือชักบังสุกุลในเวลาปลงศพ กล่าวได้ว่าสังเค็ดเปรียบประหนึ่งอนุสรณ์ หรือของที่ระลึกในการพระราชทานไปตามวัดต่างๆ ที่เข้าร่วมพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ โดยตามธรรมเนียมปฏิบัติโบราณราชประเพณี การถวายเครื่องสังเค็ดประกอบด้วย พัดรอง ย่าม ธรรมาสน์ ตู้พระธรรม เป็นต้น การจัดสร้างสมุดข่อยปาฏิโมกข์ในครั้งนี้มีทั้งหมด 41 เล่ม มีขนาดความยาว 31.5 เซนติเมตร กว้าง 11.2 เซนติเมตร และมีความถึงหนา 37 พับ โดยกระบวนการผลิตเริ่มต้นจากการเลือกต้นข่อยที่ไม่แก่หรืออ่อนเกินไปมาลอกแล้วฉีกย่อยเป็นเส้น นำไปตากแดดให้แห้ง แล้วหมักใส่ปูนขาวประมาณ 4-7 วัน จากนั้นนำไปต้มต่อเนื่องประมาณ 4 วัน แล้วนำมาทุบให้แบนละเอียดแล้วจึงนำไปขึ้นแบบแผ่นกระดาษ ซึ่งภาษาเฉพาะเรียกว่า “การหล่อ” โดยการนำกระดาษออกตากแดดอีกครั้ง แล้วทำการรีดด้วยก้อนหินเพื่อให้เนื้อกระดาษเรียบแน่น เคลือบด้วยกาวแป้งเปียก ตากให้กาวแห้ง นำมารีดอีกครั้งแล้วจึงพับเล่ม จากนั้นนำกระดาษมาต่อกันแล้วใช้เครื่องบีบอัด ทิ้งไว้ประมาณ 3-4 วัน จึงส่งให้ช่างเขียนต่อไป ซึ่งในส่วนของการเขียนปาฏิโมกข์ลงบนสมุดข่อยในครั้งนี้ ได้ใช้อักษรขอมในจารึกตามแบบฉบับปาฏิโมกข์วัดบวรฯ โดยเขียนเป็นตัวอักษรแบบชุบย่อ และใช้น้ำหมึกจีนโบราณ ส่วนเมื่อเขียนบันทึกเรียบแล้ว จึงทำส่วนหน้าปกสมุดข่อยเป็นลายรดน้ำ ตรงกลางเป็นรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ใจกลางประดับพระปรมาภิไธย ภ.ป.ร. 

นับได้ว่าการจัดสร้างสมุดข่อยปาฏิโมกข์ในครั้งนี้ นอกจากจะเป็นการอนุรักษ์ภูมิปัญญาโบราณแล้ว ยังถือเป็นประวัติศาสตร์ครั้งสำคัญที่ปวงชนชาวไทยจะได้สืบสานโบราณราชประเพณี และได้สืบทอดพระธรรมคำสอนขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถวายเป็นพระราชกุศลแด่ในหลวงรัชกาลที่ 9 ซึ่งคนไทยทุกคนจะได้ร่วมถวายงานครั้งสำคัญนี้ ด้วยหัวใจน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นอันหาที่สุดมิได้



Channel3 Apps
ดูทีวีออนไลน์ ช่อง 33HD
Mello
YouTube Ch3Thailand
Line TV Ch3Thailand

APPLICATIONS

  • Ch3Thailand Application

    Ch3Thailand

    Ch3Thailand Application IOS Ch3Thailand Application Android
  • Mello Thailand Application

    Mello Thailand

    Mello Thailand Application IOS Mello Thailand Application Android
  • KrobKruaKao Application

    KrobKruaKao

    KrobKruaKao Application IOS KrobKruaKao Application Android