พระราชพิธีบรมราชาภิเษก

พุทธศักราช ๒๕๖๒

ฉัตร

เครื่องสูงประกอบพระราชอิสริยยศ แสดงพระเกียรติยศของพระมหากษัตริย์

ฉัตร เป็นภาษาสันสกฤต แปลว่า “ร่ม” นับเป็นของสูงที่เป็นสัญลักษณ์ของผู้มีอำนาจ และเป็นเครื่องหมายมงคลที่สำคัญ ใช้สำหรับแขวน ปัก ตั้ง หรือเชิญเข้ากระบวนแห่เป็นเกียรติยศ ในสมัยโบราณมีหลักฐานว่าไทยใช้ฉัตรเป็นเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศสำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศ์ รวมทั้งสมเด็จพระสังฆราช มาตั้งแต่สมัยอยุธยา ซึ่งครั้งนั้นเรียกว่า อภิรมย์ จนถึงสมัยรัตนโกสินทร์

ฉัตร มีอยู่ ๔ ชนิด คือ เศวตฉัตร หรือฉัตรขาว, ฉัตรขาวลายทอง, ฉัตรตาด และฉัตรโหมด การใช้จำนวนชั้นของฉัตรนั้น เป็นการแสดงถึงพระราชอิสริยยศ

เศวตฉัตร แบ่งออกเป็น ๔ แบบ คือ

พระนพปฎลมหาเศวตฉัตร หรือ มหาเศวตฉัตร

พระนพปฎลมหาเศวตฉัตร หรือ มหาเศวตฉัตร

พระนพปฎลมหาเศวตฉัตร หรือ มหาเศวตฉัตร เป็นฉัตร ๙ ชั้นสำหรับพระมหากษัตริย์ที่ทรงรับพระบรมราชาภิเษก ตามโบราณขัตติยราชประเพณี ลักษณะเป็นผ้าขาว ๙ ชั้น แต่ละชั้นมีระบายขลิบทองแผ่ลวดซ้อน ๓ ชั้น ชั้นล่างสุดห้อยอุบะจำปาทอง เศวตฉัตรแบบนี้ใช้แขวนหรือปักในสถานที่ และโอกาสต่าง ๆ คือใช้ปักเหนือราชอาสน์ราชบัลลังก์ในท้องพระโรง พระมหาปราสาทราชมณเฑียรสถาน ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ใช้ปักเหนือพระที่นั่งภัทรบิฐ เมื่อครั้งทรงรับพระราชพิธีบรมราชาภิเษก, ใช้แขวนเหนือพระแท่นบรรจถรณ์ ภายในพระมหามณเฑียร

สัปตปฎลเศวตฉัตร

สัปตปฎลเศวตฉัตร

สัปตปฎลเศวตฉัตร เป็นฉัตรขาว ๗ ชั้น ซึ่งมีลักษณะอื่น ๆ เหมือนพระนพปฎลมหาเศวตฉัตร ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์ที่ยังมิได้ทรงรับพระบรมราชาภิเษก, พระอัครมเหสี, สมเด็จพระบรมราชินี, สมเด็จพระยุพราช, สมเด็จพระบรมราชกุมารี, สมเด็จเจ้าฟ้าที่ได้รับสถาปนาเป็นพิเศษ โดยหากใช้กับสมเด็จพระอัครมเหสี และสมเด็จพระบรมราชชนนี เรียกว่า สัปตปฎลเศวตฉัตร หรือ พระเศวตฉัตร ๗ ชั้น แต่ถ้าใช้กับสมเด็จพระยุพราช กรมพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) หรือเมื่อครั้ง สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ทรงพระราชอิสริยยศสมัยนั้น เรียกว่า พระบวรเศวตฉัตร

เบญจปฎลเศวตฉัตร

เบญจปฎลเศวตฉัตร พระอาสน์ที่ประทับของสมเด็จพระมหาสมณะเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ที่ตำหนักเพ็ชร วัดบวรนิเวศวิหาร

เบญจปฎลเศวตฉัตร เป็นฉัตรขาว ๕ ชั้น มีระบายขลิบทองแผ่ลวดซ้อน ๒ ชั้น ใช้สำหรับพระราชวงศ์ที่ดำรงพระอิสริยยศชั้นเจ้าฟ้า พระมเหสีชั้นพระอัครราชเทวี พระอัครชายาเธอ สมเด็จพระสังฆราชที่ได้รับมหาสมณุตมาภิเษกเป็นสมเด็จพระมหาสมณเจ้า และกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข

เศวตฉัตร ๓ ชั้น

เศวตฉัตร ๓ ชั้น

เศวตฉัตร ๓ ชั้น เป็นฉัตรขาว ๓ ชั้น มีระบายขลิบทองแผ่ลวดซ้อน ๒ ชั้น ใช้สำหรับสมเด็จพระสังฆราช